Mo werkt sinds twee maanden als verzorgende in de wijk. In zijn eerste week deed hij een training over de nieuwe tillift. Hij haalde de toets in één keer.
Vandaag staat hij bij mevrouw Peters. De tillift geeft een piepje en stopt halverwege. Dat stond niet in de training. Of wel? Mo weet het niet meer zeker. Hij zet de lift voorzichtig terug en belt een collega.
De training was niet slecht. Alleen kwam die op het verkeerde moment. Mo leerde over de tillift toen hij nog niets met de tillift deed. En toen hij het nodig had, was er niets.
Het korte antwoord: het 5 moments of need-model laat zien op welke vijf momenten medewerkers kennis nodig hebben. Twee daarvan gaan over leren: iets nieuws leren en er meer over leren. Drie gaan over het werk zelf: toepassen, oplossen en veranderen. De meeste scholing richt zich op de eerste twee. De meeste vragen ontstaan bij de laatste drie.
Wat is het 5 moments of need-model?
Het model is bedacht door Bob Mosher en Conrad Gottfredson, twee Amerikaanse specialisten in leren op het werk. Hun uitgangspunt: leren gebeurt niet alleen in een training. Het blijft pas hangen als iemand het in het werk gebruikt. En juist daar gaat het vaak mis.
In het Nederlands spreken we van vijf leermomenten of vijf momenten van leerbehoefte. Het model verdeelt ze in twee groepen:
- Leren voor het werk: de momenten waarop iemand iets nieuws leert of verder verdiept. Hier past een training.
- Leren tijdens het werk: de momenten waarop iemand iets moet doen, oplossen of anders moet doen. Hier helpt een training van weken geleden weinig. Wat dan helpt, is het antwoord op het moment zelf.
De vijf leermomenten uitgelegd
1. Nieuw: iets voor het eerst leren
Een nieuwe collega start, of er komt een nieuw hulpmiddel. Iemand moet een basis opbouwen.
In de zorg: een nieuwe huishoudelijke hulp leert wat signaleren is en bij wie de zorgen gemeld worden. Wat helpt: een korte, duidelijke uitleg, verdeeld over de eerste weken, met een paar vragen om te checken of het is blijven hangen. Bij nieuwe medewerkers past dit in het inwerkprogramma.
2. Meer: verdiepen in wat je al weet
Na de basis wil iemand verder. Een vaardigheid moet beter, of een onderwerp gaat dieper.
In de zorg: een verzorgende die al werkt met medicatie, leert over de bijwerkingen die vaak voorkomen. Wat helpt: korte trainingen op de telefoon die iemand kan doen wanneer het uitkomt, en herhaling verspreid over de tijd.
3. Toepassen: het geleerde gebruiken in het werk
Nu moet het gebeuren, bij de cliënt thuis. Dit is het moment waarop kennis werkt of wegvalt.
In de zorg: Mo moet de tillift bedienen bij mevrouw Peters. Wat helpt: een stappenplan of checklist op de telefoon, op het moment dat de vraag speelt.
4. Oplossen: als er iets misgaat
Er gebeurt iets onverwachts. Een apparaat geeft een foutmelding, een cliënt reageert anders dan verwacht.
In de zorg: de tillift stopt halverwege. Wat helpt: snel het juiste antwoord kunnen vinden. Wat moet ik nu doen, en wie bel ik als dat niet werkt?
5. Veranderen: als de werkwijze verandert
Een protocol wordt aangepast, er komt nieuwe wetgeving of een nieuw systeem. Medewerkers moeten iets afleren en iets nieuws aanleren.
In de zorg: bij de invoering van de Wet zorg en dwang moesten teams anders leren kijken naar vrijheidsbeperking. Lees hoe dat ging bij de invoering van de Wet zorg en dwang. Wat helpt: een korte update-training over wat er verandert en waarom, en werkinfo die meteen is aangepast.
Waarom het moment van toepassen het belangrijkst is
De meeste scholing richt zich op de momenten nieuw en meer. Er is een training, een toets en een certificaat. Maar het werk gebeurt bij toepassen, oplossen en veranderen. Daar staat een medewerker vaak alleen, bij de cliënt thuis, zonder collega naast zich.
Ondersteuning op dat moment heet performance support. In de zorg kun je het zien als werkinfo: stappenplannen, protocollen en checklists die medewerkers tijdens de dienst opzoeken. Lees meer over werkinfo.
Het verschil tussen de twee groepen helpt bij het maken van keuzes. Niet elk probleem vraagt om een extra training. Soms is een goed stappenplan op de telefoon genoeg.
De 5 moments of need toepassen in jouw organisatie
Een paar praktische stappen:
- Kies één onderwerp en loop de vijf momenten na. Neem bijvoorbeeld een nieuw hulpmiddel. Wat heeft een medewerker nodig om het te leren, het te gebruiken, een fout op te lossen en een update te volgen?
- Kijk waar nu de gaten zitten. Vaak is er een training voor moment 1, maar niets voor moment 3 en 4. Daar komen de telefoontjes naar collega's vandaan.
- Maak trainingen kort en verspreid ze. Liever een paar modules van een paar minuten dan één lange training. Zonder herhaling vergeten mensen ongeveer twee derde van nieuwe informatie binnen 24 uur (Murre en Dros, 2015).
- Zet de antwoorden waar medewerkers ze nodig hebben. Voor medewerkers die bij cliënten thuis werken, is dat de telefoon. Niet een map op kantoor.
- Houd werkinfo actueel. Bij moment 5 is een verouderd stappenplan erger dan geen stappenplan.
- Vraag medewerkers wat ze missen. Zij weten het beste waar ze vastlopen.
Vragen om jezelf te stellen
Als teammanager, L&D of HR kun je deze vragen gebruiken om je eigen aanpak te bekijken:
- Bij welk van de vijf momenten krijgen mijn medewerkers nu de meeste steun? En bij welk de minste?
- Waar bellen medewerkers een collega of de teammanager voor? Welk moment is dat?
- Wat gebeurt er bij ons als een protocol verandert? Hoe snel weet iedereen dat?
- Hoe zie ik of medewerkers toepassen wat ze geleerd hebben, en niet alleen of ze de training hebben afgerond?
Hoe Primio dit aanpakt
Primio is gebouwd rond deze vijf momenten. Voor nieuw en meer zijn er korte trainingen op de telefoon en een inwerkprogramma dat vanzelf loopt. Voor toepassen, oplossen en veranderen is er werkinfo: stappenplannen en protocollen die medewerkers tijdens de dienst opzoeken. Als teammanager zie je per medewerker wat er is afgerond.
Terug naar Mo
Stel dat Mo bij mevrouw Peters zijn telefoon had gepakt. Een stappenplan: "Tillift stopt halverwege: wat doe je?" Drie stappen, met een foto. Binnen een minuut had hij geweten wat hij moest doen. En had het niet gewerkt, dan stond er wie hij moest bellen.
Dezelfde kennis als in de training. Alleen nu op het moment dat hij het nodig had.
Wil je weten hoe je leren op de werkvloer aanpakt? In de gratis gids lees je het stappenplan, de valkuilen en de aanpak per rol.

Leerspecialist








