Training voor
Huishoudelijke hulp, Leefondersteuner, Mantelzorger, Vrijwilliger in de Zorg

Werken bij cliënten met psychische problemen

Gedrag bij depressie, angst, PTSS, hoarding of psychose herkennen en goed reageren. Voor hulp, welzijn en naasten.

Inhoud bijgewerkt op Ontwikkeld door Elise van DansikGebaseerd op goedgekeurde bronnen
In het kort

Psychische problemen bij cliënten: herken gedrag bij depressie, angst, OCS, hoarding of psychose. Voor hulp, leefondersteuner, welzijn en mantelzorger.

Over de training

Hoe werk je bij een cliënt met psychische problemen?

Iris komt als huishoudelijke hulp voor het eerst bij mevrouw Danine (82), sinds een jaar weduwe. Bij de kledingkast met de kleren van haar overleden man barst mevrouw in tranen uit. Ze wil opruimen, maar kan het niet aan. Hulp wil ze niet. ‘Het kan me allemaal niks meer schelen,’ zegt ze. Bij psychische problemen vraagt dit geduld: hoe help je zonder alles over te nemen?

Deze training is voor de huishoudelijke hulp, de leefondersteuner, de welzijnsmedewerker, de vrijwilliger en de mantelzorger. Niemand van hen stelt een diagnose; dat doet bijvoorbeeld een psycholoog of psychiater. Wat je met wat je ziet doet, verschilt per rol:

  • Huishoudelijke hulp en leefondersteuner: je ondersteunt bij het huishouden volgens het zorgplan en laat de cliënt zoveel mogelijk zelf doen. Zorgen en risico’s meld je bij een verantwoordelijke van je werk.
  • Welzijnsmedewerker en vrijwilliger: je doet geen huishoudelijke of zorgtaken. In je contact let je op gedrag als terugtrekken of achterdocht, en je bespreekt zorgen met je leidinggevende of coördinator.
  • Mantelzorger: je leert het gedrag van je naaste beter begrijpen. Je weet wanneer je de zorgprofessional inschakelt, bijvoorbeeld als je naaste dingen ziet of hoort die er niet zijn.

Wat je leert

  • Je herkent gedrag dat kan horen bij depressie, een bipolaire stoornis, angst, PTSS, OCS, hoarding, een persoonlijkheidsstoornis of een psychose.
  • Je biedt structuur en voorspelbaarheid, bijvoorbeeld met een werkschema dat de cliënt zelf bijhoudt.
  • Je stemt oogcontact en afstand af op wat een cliënt prettig vindt.
  • Je stimuleert de cliënt om zelf kleine taken te doen, in plaats van ze over te nemen.
  • Je weet wat je altijd meldt, zoals schimmel, ongedierte, brandgevaar of een vermoeden van een psychose.
  • Je bewaakt je eigen grenzen en blijft neutraal als iemands gedrag sterk wisselt.

Waar je op let

  • Klachten kunnen plots erger worden door stress, een heftige gebeurtenis of een buikgriep.
  • Bij PTSS kunnen harde geluiden of plotselinge bewegingen paniek geven: vertel waar je bent en wat je gaat doen.
  • Voel je je onveilig, zeg dan rustig dat je beter weggaat en neem meteen contact op met je werk.
  • Trekt een cliënt zich steeds meer terug, wordt die wantrouwend of verwaarloost die zichzelf? Bespreek het.
Opbouw van de training

Hoe is de training opgebouwd?

De training bestaat uit tien modules. Je begint met wat dit werk anders maakt: structuur, afstand en oogcontact. Daarna volgt per aandoening een module met video’s en tips voor je werk. Bij veel vragen zijn alle antwoorden goed: ze laten je nadenken over je eigen aanpak. Je sluit af met casussen, zoals meneer Bandai, die schrikt van de stofzuiger.

  • Werken bij cliënten met psychische problemen: de grens tussen ondersteunen en overnemen, en wat je doet als je je onveilig voelt.
  • Depressie: kleine haalbare taken afspreken, met de casus van mevrouw Danine.
  • Bipolaire stoornis: meebewegen tussen een manische fase vol klussen en een depressieve fase zonder energie.
  • Angst en paniek: paniekaanvallen, valangst en angst om vreemden binnen te laten.
  • Posttraumatische stressstoornis (PTSS): flashbacks en schrikreacties, ook bij veteranen en vluchtelingen.
  • Obsessief-compulsieve stoornis (OCS): strikte schoonmaakregels, dwanghandelingen en grenzen bespreken als iemand overmatig schoonmaken eist.
  • Verzamelstoornis (hoarding): verzamelen of hoarden, en een checklist om veilig en respectvol te werken.
  • Persoonlijkheidsstoornissen: borderline, waarbij je het ene moment alles goed doet en het andere de boeman bent.
  • Psychosen: wanen en hallucinaties, en waarom je direct een verantwoordelijke inschakelt.
  • Hoe pak jij het aan?: casussen met mevrouw Stinia, mevrouw Moontjes en meneer Bandai, met voorbeeldantwoorden.
Zo ziet de training eruit

Van starten tot certificaat, op de telefoon

Zo doorloopt je medewerker de training in de app.

Begin bij wat je al weet

Eerst een korte vraag: “Waar ligt voor jou de grens tussen ondersteunen en het werk overnemen van jouw cliënten?” Wat je medewerker al weet, hoeft niet opnieuw.

Leer in kleine stappen

De stof komt in kleine stukjes. In de module Verzamelstoornis (hoarding) veegt je medewerker langs kaartjes zoals “Hoe werk je veilig en respectvol?”. De voortgang blijft bewaard.

Oefen met echte situaties

Dan oefenen met wat je echt tegenkomt: “Bij de cliënt ligt een stapel kranten op de verwarming. Dit is brandgevaarlijk. Wat doe je?” Goed of fout, de uitleg volgt meteen.

Reflectie

Een melding met een vraag om bij stil te staan: “Reageerde je laatst anders dan je wilde bij een cliënt? Wat zorgde voor die reactie, en wat doe je de volgende keer?” Zo wordt de training een gewoonte in het werk.

Wat kun je na deze training?

Je begrijpt beter waarom een cliënt angstig, achterdochtig of prikkelbaar reageert. Je maakt haalbare afspraken, begint bij een verwaarloosd huis met keuken en badkamer, en laat de regie bij de cliënt. Je weet dat je het probleem niet hoeft op te lossen, maar wel meldt wat niet veilig is.

Wat het je team oplevert

Je medewerkers weten bij welke signalen ze een verantwoordelijke moeten inschakelen, zoals een beginnende psychose of brandgevaar bij een hoarder. Ze houden zich aan het zorgplan en bespreken grenzen als een cliënt onhaalbare taken verwacht. Voor cliënten met weinig contact is je medewerker soms de enige vaste persoon. Dan is die structuur extra belangrijk.

Voor meer over persoonlijkheidsstoornissen verwijzen we naar het Kenniscentrum Persoonlijkheidsstoornissen. Wil je verder met hoarding? Kies dan de training Verzamelstoornis (Hoarders).

Huishoudelijk medewerker van ZonZorg lapt de ramen bij een cliënt
Klantverhaal

ZonZorg helpt huishoudelijke hulp gezonder werken met Primio

570 medewerkers in de huishoudelijke hulp werken gezonder en zelfverzekerder met de Primio app

127

Modules Uit onze kennisbibliotheek

1.486

Certificaten Behaald door medewerkers

4,2

Beoordeling Van alle modules

Lees dit klantverhaal
Veelgestelde vragen

Vragen over deze training

Staat je vraag er niet bij? Bel ons op
010 - 307 24 62 of ga naar:

Neem contact op

Wat doe je als een cliënt een psychose lijkt te hebben?

Vermoed je een psychose, neem dan direct contact op met een verantwoordelijke van je werk. Een psychose gaat meestal niet vanzelf over. Op het moment zelf blijf je kalm en zet je bijvoorbeeld de tv uit. Je gaat niet mee in de wanen. Reageert de cliënt achterdochtig op je telefoontje, bel dan als je buiten staat.

Wat doe je bij een cliënt met een verzamelstoornis?

Bij een cliënt met een verzamelstoornis werk je veilig en respectvol: je gooit niets weg en verplaatst niets zonder toestemming. Je legt uit wat je gaat schoonmaken en gaat niet in discussie over opruimen. Bij vieze situaties draag je handschoenen. Schimmel, ongedierte, geblokkeerde uitgangen en brandgevaar meld je altijd.

Hoe ga je als huishoudelijke hulp om met een cliënt met psychische problemen?

Bij een cliënt met psychische problemen helpen structuur en voorspelbaarheid. Beweeg mee met wat iemand aankan. Werk steeds op dezelfde manier en stimuleer de cliënt om zelf taken te doen. Let op wat iemand prettig vindt, zoals afstand of oogcontact. Zorgen bespreek je met een verantwoordelijke van je werk.

Geheel vrijblijvend

Benieuwd wat Primio voor jouw organisatie kan betekenen?

In een kort gesprek ontdekken we samen de uitdagingen van je organisatie en wat Primio daarin kan doen.

Jules Weijdema

Jules Weijdema

Adviseur en Oprichter van Primio

Tablet met het Primio-dashboard en de uitkomsten van een medewerkersenquête