Training voor
Leefondersteuner, Helpende(plus), Verzorgende / Verpleegkundige

Ondersteunen bij eten en drinken: sfeer, vocht en slikken

Maak eet- en drinkmomenten prettiger en veiliger, en herken uitdroging en slikproblemen op tijd.

Inhoud bijgewerkt op Ontwikkeld door Elise van DansikMeegelezen door Karin Theunissen, Teamleider bij KloekGebaseerd op goedgekeurde bronnen
In het kort

Ondersteunen bij eten en drinken: leer eetmomenten prettiger maken, uitdroging en slikproblemen herkennen en weten wat je doet als iemand zich verslikt.

Over de training

Hoe maak je eten en drinken prettig en veilig voor een cliënt?

Mevrouw Van Dijk zit aan tafel en eet rustig. Na een hap kauwt ze lang en slikt ze niet door. Als Tim, helpende, haar iets vraagt, klinkt haar stem anders dan normaal. Tim stopt even met aanbieden en zegt rustig: "Neem maar even de tijd." Hij wacht tot ze heeft doorgeslikt. Kleine signalen zoals deze vertellen veel over hoe veilig iemand eet.

Deze training is voor leefondersteuners, helpenden, verzorgenden, verpleegkundigen en welzijnsmedewerkers. Eten en drinken geeft structuur, herkenning en gezelligheid. Moeite met eten kan leiden tot ondervoeding, somberheid, vallen of verwardheid. Wil je eerst de basis van de dagelijkse zorg? Dan past Basiszorg aandachtspunten goed vooraf.

Wat je zelf doet, hangt af van je rol. Helpenden, verzorgenden en verpleegkundigen helpen een cliënt bij het eten en drinken en passen eten of drinken aan volgens de afspraken. Als leefondersteuner ondersteun je bij de maaltijd zoals het zorgplan aangeeft. Als welzijnsmedewerker zorg je vooral voor sfeer en gezelligheid aan tafel. Iedereen let op signalen en geeft ze door.

Wat je leert

  • Je maakt een eetmoment prettiger met rust, keuzevrijheid, vertrouwde gewoontes en een gedekte tafel.
  • Je weet waarom iemand met dementie eten wegduwt en wat helpt, zoals een felgekleurd bord.
  • Je herkent signalen van te weinig drinken, zoals volle glazen die blijven staan en droge lippen.
  • Je stimuleert drinken op vaste momenten en weet wie extra risico loopt op uitdroging.
  • Je herkent signalen van slikproblemen en weet welk eten lastig is om te slikken.
  • Je weet wat je doet als iemand zich verslikt, en wanneer je 112 belt.

Waar je op let

  • Een cliënt die eerst goed at, maar nu maaltijden laat staan en afvalt: bespreek het met collega's of de arts.
  • Eten met dubbele structuren, zoals soep met balletjes, maakt veilig slikken moeilijker.
  • Hoesten of kuchen tijdens of vlak na het eten en een natte, borrelende stem kunnen wijzen op slikproblemen.
  • Bij een vochtbeperking, bijvoorbeeld bij hartfalen of nierproblemen, volg je het advies van de arts of diëtist.
  • Een hoog tempo aan tafel geeft onrust en vergroot de kans op verslikken.
Opbouw van de training

Hoe is de training opgebouwd?

De training heeft drie modules. Je begint bij de beleving van eten: sfeer, smaak, geuren en wat helpt bij dementie. Daarna gaat het over voldoende drinken en signalen van uitdroging. In de laatste module staan slikproblemen en verslikken centraal. Elke module start met een quizvraag, bijvoorbeeld welke combinatie van signalen het meest op uitdroging wijst. Tussendoor beoordeel je situaties, zoals mevrouw Jansen die haar avondeten laat staan. Een reflectieopdracht vraagt je tijdens een maaltijd te kijken wat de sfeer verstoort.

  • Ondersteunen bij eten en drinken: eten als ankerpunt van de dag, minder proeven met de leeftijd en waarom iemand met dementie eten wegduwt. Met tips over contrast, geuren, vaste plekken en familie betrekken.
  • Voldoende drinken: signalen van uitdroging, wie extra risico loopt en hoe je drinken aantrekkelijk maakt. Ook: telt koffie mee, en wat doe je bij een vochtbeperking?
  • Slikproblemen en verslikken: kleine signalen herkennen, eten dat je beter vermijdt en drinken verdikken. En wat je doet bij verslikken in eten of in drinken.
Zo ziet de training eruit

Van starten tot certificaat, op de telefoon

Zo doorloopt je medewerker de training in de app.

Begin bij wat je al weet

De training start met een vraag: “Wat helpt om eten prettig te maken voor cliënten?” Zo ziet je medewerker meteen wat al bekend is en wat nog nieuw is.

Leer in kleine stappen

De stof komt in kleine stukjes. In de module Ondersteunen bij eten en drinken veegt je medewerker langs kaartjes zoals “Herkenning is belangrijk”. De voortgang blijft bewaard.

Oefen met echte situaties

Je medewerker oefent met een situatie uit de praktijk: “Mevrouw Jansen laat haar avondeten staan. Ze zucht en zegt dat ze er geen zin in heeft. Wat kun jij doen?” Bij elk antwoord volgt direct uitleg.

Gespreid leren

Een geheugensteuntje op de telefoon: “Welke combinatie wijst het sterkst op een slikprobleem?” Herhalen op het juiste moment houdt de kennis vers.

Wat kun je na deze training?

Je zet de tv uit voor de maaltijd, vraagt wat iemand vroeger graag at en biedt één gerecht tegelijk aan. Je ziet het als een glas onaangeroerd blijft staan of iemand na het slikken hoest. Je weet dat je bij verslikken rustig blijft en noteert wat je ziet volgens de afspraken van je organisatie.

Wat het je team oplevert

Je team let op dezelfde signalen van uitdroging en slikproblemen en geeft ze op tijd door. Voorkeuren van cliënten, zoals een vertrouwd kopje of favoriete drank, komen in het dossier, zodat collega's ze ook kennen. Iedereen weet wanneer de arts, de diëtist of 112 nodig is. Zo voorkom je dat een cliënt die slecht drinkt of zich vaak verslikt ongemerkt achteruitgaat.

Leefondersteuner van DSV Leven vouwt samen met een cliënt de was op aan tafel
Klantverhaal

DSV Leven versterkt leefondersteuners met praktische training in de Primio app

Leefondersteuners bij DSV Leven voelen zich zekerder in hun rol dankzij korte, praktische modules in de Primio app

25

Trainingen Voor leefondersteuners

92%

Certificaten Behaald in de eerste maanden

8+

Beoordeling Van medewerkers

Lees dit klantverhaal
Veelgestelde vragen

Vragen over deze training

Staat je vraag er niet bij? Bel ons op
010 - 307 24 62 of ga naar:

Neem contact op

Telt koffie mee als drinken?

Ja, koffie telt gewoon mee als drinkvocht. Het idee dat koffie vocht onttrekt, klopt niet. Je moet er wel wat vaker van plassen. Te veel koffie kan onrust, slapeloosheid of hoofdpijn geven. Bied dan liever iets anders aan, zoals thee, water, melk of bouillon.

Waarom eet iemand met dementie soms slecht?

Iemand met dementie ziet of snapt soms niet wat er op het bord ligt, of weet niet meer hoe eten gaat. Ook prikkels zoals een harde tv leiden snel af. Een felgekleurd bord, één gerecht tegelijk en zeggen wat het is, helpen. Vaste plekken en een vertrouwde beker geven houvast.

Wat zijn signalen van uitdroging bij ouderen?

Signalen van uitdroging zijn onder meer volle glazen die blijven staan, een droge mond of droge lippen en weinig naar het toilet gaan. Ook iemand die suf oogt of snel moe is, kan te weinig drinken. Ouderen met dementie, slikproblemen of weinig dorstgevoel lopen extra risico. Bij ernstige sufheid of bijna niet plassen overleg je direct met de arts.

Hoe herken je slikproblemen bij een cliënt?

Slikproblemen herken je vaak aan kleine signalen tijdens of vlak na het eten en drinken. Een cliënt hoest of kucht, eten blijft in de mond zitten of loopt eruit, of de stem klinkt nat of borrelend. Ook heel langzaam eten of snel moe worden kan een signaal zijn. Rapporteer het als iemand zich vaak verslikt of uit angst minder eet.

Geheel vrijblijvend

Benieuwd wat Primio voor jouw organisatie kan betekenen?

In een kort gesprek ontdekken we samen de uitdagingen van je organisatie en wat Primio daarin kan doen.

Jules Weijdema

Jules Weijdema

Adviseur en Oprichter van Primio

Tablet met het Primio-dashboard en de uitkomsten van een medewerkersenquête