Training voor
Leefondersteuner, Helpende(plus), Verzorgende / Verpleegkundige, Mantelzorger

Basiszorg en ADL: aandachtspunten

Aandachtspunten bij wassen, verplaatsen, toiletgang, steunkousen en aankleden, voor wie ondersteunt bij ADL.

Inhoud bijgewerkt op Ontwikkeld door Elise van DansikMeegelezen door Karin Theunissen, Teamleider bij KloekGebaseerd op goedgekeurde bronnen
In het kort

Basiszorg en ADL: zo let je op huid, houding, valrisico en schaamte bij wassen, toiletgang en aankleden. Training voor zorg, welzijn en mantelzorgers.

Over de training

Waar let je op bij basiszorg en ADL?

Je wast meneer De Boer. Bij het wassen van zijn geslachtsdelen maakt hij ineens een seksuele opmerking. Wat zeg je dan? Basiszorg draait om de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL): wassen, aankleden, verplaatsen en naar het toilet gaan. Tijdens die momenten zie je vaak als eerste dat iemand minder zelf kan.

De training is voor verzorgenden en verpleegkundigen, helpenden, leefondersteuners, welzijnsmedewerkers en mantelzorgers. Als verzorgende, verpleegkundige of helpende doe je de ADL-zorg volgens het zorgplan. Als leefondersteuner help je alleen bij wat het zorgplan voor jou noemt, zoals aankleden of steunkousen. Als mantelzorger doe je dit met uitleg en afspraken met de zorgprofessional. Als welzijnsmedewerker doe je geen zorgtaken, maar let je op dezelfde signalen en geef je ze door.

Wat je leert

  • Je kijkt eerst wat de cliënt zelf kan, voordat je iets overneemt.
  • Je herkent decubitus, smetten en skin tear tijdens het wassen en meldt ze meteen bij een arts of verpleegkundige.
  • Je weet waarom onderuitzakken in bed schuifkracht en druk op het stuitje geeft.
  • Je herkent signalen van onzekerheid en angst om te vallen bij staan en lopen.
  • Je herkent afwijkingen in urine, ontlasting, braaksel, sputum en zweet en rapporteert ze.
  • Je weet hoe je reageert op seksueel ongewenst gedrag tijdens het wassen.

Waar je op let

  • Een cliënt die wegtrekt, stil wordt of fronst tijdens het wassen, vraag je even of het goed gaat.
  • Roodheid die niet wegtrekt nadat de druk eraf is, is een waarschuwing voor drukschade.
  • Wie wiebelt, door de knieën zakt of zich vastgrijpt bij het opstaan, kan een hoger valrisico hebben.
  • Bedhekken zijn een vrijheidsbeperkende maatregel: die zet je nooit zomaar in, je volgt het protocol.
Opbouw van de training

Hoe is de training opgebouwd?

De training heeft zeven modules. Je begint bij de vraag wat ADL en persoonsgerichte zorg zijn. Daarna volgen wassen, verplaatsen in bed, staan en lopen, uitscheiding, steunkousen en aan- en uitkleden. In de module over wassen bekijk je stappenplannen en video's voor wassen op bed, aan de wastafel en onder de douche, voor een man en een vrouw. In een quiz kies je de afbeelding van een skin tear, en bij mevrouw Anker bepaal je welk huidletsel ze heeft. Elke module heeft casussen, zoals meneer Bos die het toilet niet op tijd haalt, en quizvragen om te toetsen wat je weet.

  • Wat is basiszorg (ADL)?: wat ADL is, wat persoonsgerichte zorg betekent en hoe je de balans vindt tussen hulp bieden en zelfredzaamheid.
  • Wassen: stappenplannen voor wassen op bed, aan de wastafel en onder de douche, verzorgend wassen met voorverwarmde doekjes, huidletsel herkennen en omgaan met seksueel ongewenst gedrag.
  • Verplaatsen in bed: drukplekken zoals stuit, hielen, heupen en schouders, schuifkracht bij onderuitzakken, kussens met een doel en de rol van het matras.
  • Staan en loopbegeleiding: signalen van balans en onzekerheid, duizeligheid bij opstaan, angst om te vallen en stevige schoenen.
  • Ondersteunen bij uitscheiding: vier niveaus van hulp bij toiletgang, omgaan met schaamte en afwijkingen in urine, ontlasting, braaksel, sputum en zweet.
  • Steunkousen: waarom steunkousen helpen bij oedeem en spataderen, open of gesloten teen, niet 's nachts dragen en hoe je ze wast.
  • Ondersteunen bij aan- en uitkleden: eigen kledingkeuze, halfzijdige verlamming, dementie, PDL-kleding en hulpmiddelen zoals een knopenhaak en sokkenaantrekker.
Zo ziet de training eruit

Van starten tot certificaat, op de telefoon

Zo doorloopt je medewerker de training in de app.

Begin bij wat je al weet

De training start met een vraag: “Wat is een voorbeeld van een algemene dagelijkse levensverrichting (ADL)?” Zo ziet je medewerker meteen wat al bekend is en wat nog nieuw is.

Leer in kleine stappen

Kaartje voor kaartje, op het moment dat het uitkomt. Zoals “Neem niet te veel over” in de module Staan en loopbegeleiding.

Oefen met echte situaties

Een oefenvraag uit het werk zelf: “Meneer Bos heeft het toilet niet op tijd gehaald. Dit is de eerste keer. Wat is het meest passend?” Direct na het antwoord leest je medewerker waarom.

Gespreid leren

Een geheugensteuntje op de telefoon: “Wat kun je het beste doen als een cliënt ineens stil wordt tijdens het wassen?” Herhalen op het juiste moment houdt de kennis vers.

Wat kun je na deze training?

Je ziet wassen en aankleden als een moment om te observeren, niet alleen als een taak. Je vraagt eerst wat de cliënt zelf wil en kan. Je ziet een rode plek op de hiel of een donkere urine eerder en geeft het door volgens afspraak. En je weet wat je zegt als een cliënt over je grens gaat.

Wat het je team oplevert

Je team werkt met dezelfde aandachtspunten bij wassen, verplaatsen, toiletgang en aankleden. Huidletsel zoals decubitus en skin tear wordt eerder gezien en gemeld. Collega's weten wanneer ze de verpleegkundige of ergotherapeut erbij halen. Bij seksueel ongewenst gedrag weten ze dat ze het bespreken en eventueel een MIM-melding doen. Wil je meer weten over huidletsel? Kijk dan bij Huid observeren.

In de training verwijzen we naar de keuzehulp van Vilans en naar Hulpmiddelenwijzer voor hulpmiddelen bij steunkousen en aankleden.

Leefondersteuner van DSV Leven vouwt samen met een cliënt de was op aan tafel
Klantverhaal

DSV Leven versterkt leefondersteuners met praktische training in de Primio app

Leefondersteuners bij DSV Leven voelen zich zekerder in hun rol dankzij korte, praktische modules in de Primio app

25

Trainingen Voor leefondersteuners

92%

Certificaten Behaald in de eerste maanden

8+

Beoordeling Van medewerkers

Lees dit klantverhaal
Veelgestelde vragen

Vragen over deze training

Staat je vraag er niet bij? Bel ons op
010 - 307 24 62 of ga naar:

Neem contact op

Wat doe je bij seksueel ongewenst gedrag tijdens het wassen?

Je zegt duidelijk dat je dit niet wilt als het gedrag bewust is. Bij onbewust gedrag, bijvoorbeeld door dementie, begrens je vriendelijk of leid je af. Gebeurt het per ongeluk, dan reageer je rustig en vraag je wat de cliënt wil. Stopt het niet? Zorg dat de cliënt veilig is en haal een collega of leidinggevende. Bespreek het daarna in je team.

Hoe herken je decubitus, smetten en een skin tear?

Bij decubitus wordt de huid niet wit als je erop drukt, en is de plek rood, paars of blauw, warm en pijnlijk. Smetten zie je als lichtrode tot felrode, glanzende huid in plooien, met jeuk en een branderig gevoel. Een skin tear is een scheur of loslating van de huid, vaak met een blauwe plek. Zie je huidletsel? Meld het meteen bij een arts of verpleegkundige.

Wat valt onder basiszorg of ADL?

ADL staat voor algemene dagelijkse levensverrichtingen: wassen, aankleden, eten, verplaatsen in huis en naar het toilet gaan. In de training leer je dat je bij die momenten eerst kijkt wat de cliënt zelf kan. Je helpt waar nodig en stimuleert zelfredzaamheid. Een voorbeeld: een cliënt vindt wassen te vermoeiend, maar kan gezicht en bovenlichaam nog zelf. Dat blijft de cliënt dan zelf doen.

Vragen over accreditatie

Hoeveel accreditatiepunten levert een training op?

Het aantal accreditatiepunten verschilt per training. V&VN kent één punt toe per uur studiebelasting, dus een uitgebreide training levert meer punten op dan een korte. Primio berekent de leertijd per training op basis van het aantal schermen, en een accreditatiefunctionaris controleert die berekening. Bij elke geaccrediteerde training staat onder 'Praktisch' hoeveel punten die oplevert.

Waarom kost een training minder tijd dan het aantal accreditatiepunten doet vermoeden?

Bij elke training staat hoeveel tijd het doorlopen in de app ongeveer kost. Die tijd is vaak korter dan de studiebelasting waarop de accreditatiepunten zijn gebaseerd. Hoeveel punten een training oplevert, verschilt per training: V&VN kent één punt toe per uur studiebelasting. Onder 'Praktisch' zie je per geaccrediteerde training hoeveel punten die oplevert, van 1 punt voor een korte training tot 5 punten voor een uitgebreide.

De inhoud en de eisen zijn gelijk aan ander geaccrediteerd aanbod. Het verschil zit in de vorm. Veel geaccrediteerde scholing volg je in één lange zit, klassikaal of als e-learning. Een Primio-training bestaat uit korte modules die de medewerker gespreid over enkele dagen of weken doorloopt. Door die compacte opzet kost de training minder tijd, terwijl de medewerker dezelfde stof leert. Gespreide herhaling en het actief ophalen van kennis zorgen er bovendien voor dat die stof beter blijft hangen en vaker wordt toegepast dan na eenmalige scholing. Primio heeft deze werkwijze afgestemd met V&VN.

Meer over deze manier van leren lees je in onze visie op leren.

Hoe komen de punten van een medewerker in PE-online?

Primio schrijft de punten automatisch bij in PE-online, het systeem waarin het Kwaliteitsregister scholing registreert, direct nadat de medewerker de training heeft afgerond. De medewerker vult één keer het registratienummer van V&VN of het BIG-nummer in bij het eigen profiel in de app, en hoeft verder niets in te voeren of te uploaden. Heeft een training een praktijkdeel, dan volgen de punten pas als een collega, praktijkbegeleider of leidinggevende de praktijk heeft afgetekend.

Meer vragen over accreditatie

Geheel vrijblijvend

Benieuwd wat Primio voor jouw organisatie kan betekenen?

In een kort gesprek ontdekken we samen de uitdagingen van je organisatie en wat Primio daarin kan doen.

Jules Weijdema

Jules Weijdema

Adviseur en Oprichter van Primio

Tablet met het Primio-dashboard en de uitkomsten van een medewerkersenquête