Training voor
Helpende(plus), Verzorgende / Verpleegkundige

Ongewenst gedrag in de zorg: grenzen aangeven en melden

Ongewenst en onbegrepen gedrag herkennen, je grens aangeven met de ABC-methode en melden met het MIM-formulier.

Inhoud bijgewerkt op Ontwikkeld door Elise van DansikMeegelezen door Karin Theunissen, Teamleider bij KloekGebaseerd op goedgekeurde bronnen
In het kort

Ongewenst gedrag in de zorg: voor helpende, verzorgende en welzijnsmedewerker. Herken signalen, geef je grens aan met ABC en weet hoe je meldt.

Over de training

Wat doe je als een cliënt over je grens gaat?

Youssef is helpende. Meneer Safar noemt hem een nietsnut. Youssef wacht even af, maar meneer gaat door. Dan zegt Youssef rustig: 'Meneer Safar, u noemt mij een nietsnut. Ik accepteer dat niet.' Meneer schrikt: 'Oh, ik wist niet dat je boos werd.' Wat doet Youssef nu? En wat als het niet bij één keer blijft?

Deze training over ongewenst gedrag is voor de helpende (plus), de verzorgende en verpleegkundige, en de welzijnsmedewerker. Ongewenst gedrag kan komen van cliënten, mantelzorgers, familie, collega's of je leidinggevende. Je leert het verschil met onbegrepen gedrag, dat voortkomt uit een ziektebeeld zoals dementie.

Een deel van de voorbeelden speelt tijdens de verzorging, zoals wassen of aankleden. Als welzijnsmedewerker doe je die verzorging niet, maar je komt hetzelfde gedrag tegen tijdens begeleiding en activiteiten. Signalen, grenzen aangeven en melden gelden voor iedere rol op dezelfde manier.

Wat je leert

  • Je herkent vormen van ongewenst gedrag: fysiek, mentaal, seksueel en emotioneel.
  • Je herkent waarschuwingssignalen, ook in je eigen gedrag en grapjes.
  • Je geeft je grens aan met de ABC-methode: afwachten, benoemen, consequenties.
  • Je reageert op medelijden wekken en klagen met begrip, zonder je grens te verschuiven.
  • Je legt het verschil uit tussen ongewenst en onbegrepen gedrag, en je weet hoe je onbegrepen gedrag opvangt.
  • Je weet hoe je een incident meldt en bespreekt.

Waar je op let

  • Een hand op de schouder of 'schatje' lijkt onschuldig, maar kan ongewenst zijn of worden.
  • Zonder duidelijke reactie kan medelijden wekken overgaan in klagen en daarna in persoonlijke kritiek.
  • Ook onbedoeld gedrag van een cliënt met dementie heeft impact op jou.
  • In een onverwachte situatie kun je verstijven van schrik. Een stap achteruit helpt je uit die 'bevriesmodus'.
  • Bij onbegrepen gedrag houd je afstand, maar verlies je de cliënt niet uit het oog.
Opbouw van de training

Hoe is de training opgebouwd?

De training heeft vijf modules. Je begint met wat ongewenst gedrag is en welke grenzen er zijn. Twee video's laten gedrag van cliënten en van collega's zien. Daarna leer je de ABC-methode, met voorbeelden zoals meneer Jansen die je wil knuffelen. In de casus van mevrouw De Vries oefen je stap voor stap met medelijden wekken, klagen en persoonlijke kritiek. Dan volgt onbegrepen gedrag, met voorbeelden over afleiden en afstand houden. Je sluit af met je eigen gevoel, vijf tips en de stappen om te melden. Elke module heeft quizvragen.

  • Wat is ongewenst gedrag?: fysieke, emotionele en mentale grenzen, en grenzen rond tijd en energie. Met de vier vormen van ongewenst gedrag en waarom ieder op een eigen manier reageert.
  • Ongewenst gedrag voorkomen: waarschuwingssignalen zoals te lang oogcontact of vragen over je privéleven, je eigen grapjes, en de ABC-methode met een ik-boodschap.
  • Grenzen aangeven: de casus van mevrouw De Vries, die medelijden wekt en daarna klaagt over de organisatie. Je oefent luisteren en begrip tonen, terwijl je vasthoudt aan je grens.
  • Verschil onbegrepen en ongewenst gedrag: excessief gedrag en gedragstekorten, afleiden met iets vertrouwds, en praten met de familie, zoals bij de oud-visser die met schoenen aan slaapt.
  • Jouw gevoel en melden: opvang door directe collega's, het MIM-formulier, bespreken in het werkoverleg en vijf tips voor tijdens en na een incident.
Zo ziet de training eruit

Van starten tot certificaat, op de telefoon

Zo doorloopt je medewerker de training in de app.

Begin bij wat je al weet

Eerst een stelling om over na te denken: “Psychische manipulatie is ongewenst gedrag, ook als het uit een ziektebeeld voortkomt.” Waar of niet waar? Het antwoord laat zien wat je medewerker al weet.

Leer in kleine stappen

De stof komt in kleine stukjes. In de module Ongewenst gedrag voorkomen veegt je medewerker langs kaartjes zoals “B van Benoemen”. De voortgang blijft bewaard.

Oefen met echte situaties

Je medewerker oefent met een situatie uit de praktijk: “Meneer Jans heeft een gebroken been. Je wast hem op bed en hij maakt seksuele opmerkingen. Dit is….” Bij elk antwoord volgt direct uitleg.

Reflectie

Een melding vraagt je medewerker om even stil te staan bij het eigen werk: “Denk aan een moment waarop iemand over je grens ging. Hoe reageerde je, wat ging goed en wat had je anders willen doen?”

Wat kun je na deze training?

Je merkt eerder wanneer iets over je grens gaat. Je benoemt het met een korte ik-boodschap en zegt wat er gebeurt als het gedrag doorgaat. Bij onbegrepen gedrag blijf je kalm en leid je af. Na een incident praat je eerst met een collega en vul je het MIM-formulier in.

Wat het je team oplevert

Je team heeft één aanpak voor ongewenst gedrag: de ABC-methode, en een vaste route om te melden. Eerst opvang door directe collega's, dan het MIM-formulier bij de leidinggevende of teamleider. Daarna kan het incident in het werkoverleg besproken worden: wat heeft iemand nodig en wat leert het team ervan? De training benoemt ook dat de werkgever verantwoordelijk is voor een veilige werkomgeving.

Leefondersteuner van DSV Leven vouwt samen met een cliënt de was op aan tafel
Klantverhaal

DSV Leven versterkt leefondersteuners met praktische training in de Primio app

Leefondersteuners bij DSV Leven voelen zich zekerder in hun rol dankzij korte, praktische modules in de Primio app

25

Trainingen Voor leefondersteuners

92%

Certificaten Behaald in de eerste maanden

8+

Beoordeling Van medewerkers

Lees dit klantverhaal
Veelgestelde vragen

Vragen over deze training

Staat je vraag er niet bij? Bel ons op
010 - 307 24 62 of ga naar:

Neem contact op

Hoe meld je ongewenst gedrag op het werk?

Je meldt ongewenst gedrag eerst meteen bij je directe collega's, zodat ze je kunnen opvangen. Daarna vul je een MIM-formulier in, de Melding Incidenten Medewerkers, en lever je dat in bij je leidinggevende of teamleider. Je kunt ook altijd in gesprek met je leidinggevende of een vertrouwenspersoon.

Wat is de ABC-methode bij ongewenst gedrag?

De ABC-methode is een manier om je grens aan te geven in drie stappen: afwachten, benoemen en consequenties. Je wacht eerst af of de ander zelf stopt. Gaat iemand door, dan benoem je met een ik-boodschap wat er gebeurt. Helpt dat niet, dan geef je aan wat de consequentie is en maak je die waar.

Wat is het verschil tussen ongewenst en onbegrepen gedrag?

Onbegrepen gedrag komt voort uit een ziektebeeld zoals dementie, ongewenst gedrag heeft geen medische oorzaak. Bij ongewenst gedrag helpt duidelijke communicatie om je grens aan te geven. Bij onbegrepen gedrag werkt dat soms minder goed. Dan vraagt het om geduld, afleiden en overleg met familie over de oorzaak.

Wat is ongewenst gedrag in de zorg?

Ongewenst gedrag betekent dat iemand iets doet wat niet prettig is voor jou of een ander, en daarmee over je grens gaat. Het kan fysiek zijn, zoals ongevraagd aanraken. Of mentaal, seksueel of emotioneel, zoals beledigen, ongepaste opmerkingen of agressief reageren. Het kan komen van cliënten, familie of collega's.

Vragen over accreditatie

Hoeveel accreditatiepunten levert een training op?

Het aantal accreditatiepunten verschilt per training. V&VN kent één punt toe per uur studiebelasting, dus een uitgebreide training levert meer punten op dan een korte. Primio berekent de leertijd per training op basis van het aantal schermen, en een accreditatiefunctionaris controleert die berekening. Bij elke geaccrediteerde training staat onder 'Praktisch' hoeveel punten die oplevert.

Waarom kost een training minder tijd dan het aantal accreditatiepunten doet vermoeden?

Bij elke training staat hoeveel tijd het doorlopen in de app ongeveer kost. Die tijd is vaak korter dan de studiebelasting waarop de accreditatiepunten zijn gebaseerd. Hoeveel punten een training oplevert, verschilt per training: V&VN kent één punt toe per uur studiebelasting. Onder 'Praktisch' zie je per geaccrediteerde training hoeveel punten die oplevert, van 1 punt voor een korte training tot 5 punten voor een uitgebreide.

De inhoud en de eisen zijn gelijk aan ander geaccrediteerd aanbod. Het verschil zit in de vorm. Veel geaccrediteerde scholing volg je in één lange zit, klassikaal of als e-learning. Een Primio-training bestaat uit korte modules die de medewerker gespreid over enkele dagen of weken doorloopt. Door die compacte opzet kost de training minder tijd, terwijl de medewerker dezelfde stof leert. Gespreide herhaling en het actief ophalen van kennis zorgen er bovendien voor dat die stof beter blijft hangen en vaker wordt toegepast dan na eenmalige scholing. Primio heeft deze werkwijze afgestemd met V&VN.

Meer over deze manier van leren lees je in onze visie op leren.

Hoe komen de punten van een medewerker in PE-online?

Primio schrijft de punten automatisch bij in PE-online, het systeem waarin het Kwaliteitsregister scholing registreert, direct nadat de medewerker de training heeft afgerond. De medewerker vult één keer het registratienummer van V&VN of het BIG-nummer in bij het eigen profiel in de app, en hoeft verder niets in te voeren of te uploaden. Heeft een training een praktijkdeel, dan volgen de punten pas als een collega, praktijkbegeleider of leidinggevende de praktijk heeft afgetekend.

Meer vragen over accreditatie

Geheel vrijblijvend

Benieuwd wat Primio voor jouw organisatie kan betekenen?

In een kort gesprek ontdekken we samen de uitdagingen van je organisatie en wat Primio daarin kan doen.

Jules Weijdema

Jules Weijdema

Adviseur en Oprichter van Primio

Tablet met het Primio-dashboard en de uitkomsten van een medewerkersenquête