Petra is verzorgende IG in de thuiszorg en komt al jaren bij meneer Vriens. Hij dekt elke avond de tafel voor het ontbijt en praat graag over het nieuws. De laatste weken dekt hij de tafel maar half, en soms kan hij niet op een woord komen. Petra ziet het en wil het melden. Maar zijn dit signalen van dementie, of is hij gewoon moe?
Ze heeft geen tijd om een training van een uur te volgen. Ze heeft het antwoord nu nodig, of uiterlijk vanavond. Dat is werkplekleren: leren op het moment dat het werk erom vraagt.
Wat is werkplekleren?
Werkplekleren is leren in de praktijk van het werk zelf. Je doet kennis en vaardigheden op terwijl je werkt, of vlak daarvoor of daarna, en je past het direct toe. Het is het tegenovergestelde van leren op afstand van het werk, zoals een trainingsdag op kantoor of een lange online module achter een laptop.
Werkplekleren is niet nieuw. Vroeger leerde een leerling het vak van een meester door mee te kijken en mee te doen. Wat wel veranderd is: in de zorg veranderen protocollen, hulpmiddelen en regels steeds sneller. Eén keer goed opgeleid zijn is niet meer genoeg. Kennis moet actueel blijven, en dat lukt alleen als leren onderdeel is van het werk.
Informeel en formeel leren
Bij werkplekleren speelt vooral informeel leren. Dat is leren zonder vast programma: van een collega, van een fout, door iets op te zoeken. Formeel leren is gestructureerd, met een vast programma, toetsen en een diploma of certificaat. Denk aan een opleiding of een verplichte scholing.
In de zorg heb je beide nodig. Formeel leren zorgt voor de basis en voor wat aantoonbaar moet zijn. Informeel leren zorgt dat die kennis blijft hangen en past bij de situatie van vandaag.
Het 70-20-10-model
Een veelgebruikte vuistregel is het 70-20-10-model. Het idee: ongeveer 70% van wat mensen in hun werk leren, komt uit het werk zelf, 20% uit contact met anderen zoals feedback en coaching, en 10% uit formele trainingen. De precieze getallen zijn geen harde wet, maar het model laat goed zien waar het meeste leren gebeurt: op de werkvloer.
Vormen van werkplekleren in de zorg
Werkplekleren heeft veel vormen. In de zorg zie je vooral deze vijf.
1. Meelopen en begeleiding. Een nieuwe collega loopt mee met een ervaren collega of een vaste werkbegeleider. Kijken, vragen, zelf doen, terugkoppelen.
2. Feedback en samen leren. Een collega kijkt mee bij een handeling, een team bespreekt een lastige situatie na, of er is intervisie. Leren van elkaar en van fouten.
3. Korte trainingen tussendoor. Een training van een paar minuten op de telefoon, tussen twee cliënten in of 's avonds op de bank. Dit heet ook wel microtraining, of microlearning. Omdat het kort is, past het in een volle werkdag.
4. Opzoeken tijdens de dienst. Een stappenplan, protocol of checklist die je direct kunt opzoeken als je ergens tegenaan loopt. Dit heet ook wel performance support: ondersteuning op het moment zelf. Bij Primio heet dat werkinfo. Lees meer in waarom performance support onmisbaar wordt.
5. Leren van wat er gebeurt. Een incident, een nieuwe richtlijn of een opmerking van de inspectie wordt meteen omgezet in een korte uitleg of training voor het team.
De vijf momenten waarop medewerkers kennis nodig hebben, van iets nieuws leren tot iets oplossen dat misgaat, staan uitgelegd in 5 moments of need.
Werkplekleren, e-learning en klassikaal: wat is het verschil?
Veel zorgorganisaties zetten e-learning en klassikale trainingen in. Wat is het verschil met werkplekleren?
Klassikaal
- Waar: op locatie, buiten het werk
- Hoe lang: een dagdeel of een dag, op een vaste datum
- Sterk in: oefenen en samen bespreken
- Lastig: uitroosteren en reistijd
E-learning
- Waar: achter een computer of laptop
- Hoe lang: vaak 30 minuten tot een uur, wanneer je tijd vrijmaakt
- Sterk in: veel mensen dezelfde basis geven
- Lastig: tijd vinden, inloggen, lange modules
Werkplekleren
- Waar: in of vlak bij het werk
- Hoe lang: van een paar minuten tot een dienst meelopen, op het moment dat je het nodig hebt
- Sterk in: kennis direct toepassen en actueel houden
- Lastig: zicht houden op wat er geleerd is
Ze sluiten elkaar niet uit. Een klassikale dag is waardevol om te oefenen met lastige gesprekken. E-learning kan een basis neerzetten. Werkplekleren zorgt dat de kennis daarna niet wegzakt. Meer over e-learning in de zorg lees je in wat is e-learning.
Waarom wegzakken zo snel gaat? Zonder herhaling vergeten mensen ongeveer twee derde van nieuwe informatie binnen 24 uur (Murre en Dros, 2015). Een training die één keer wordt gevolgd, is daarom zelden genoeg. Korte herhaling in het werk wel.
Voorbeelden van werkplekleren in de zorg
Hoe ziet werkplekleren er in de praktijk uit? Een paar voorbeelden.
Een nieuw hulpmiddel bij medicatie. Op de afdeling komt een nieuw hulpmiddel voor het uitzetten van medicijnen. Het lijkt op het oude, maar een paar handelingen zijn anders. Een korte uitleg van drie minuten op de telefoon, met foto's, laat precies zien wat er veranderd is.
De tillift geeft een foutmelding. Het is zaterdagavond en de helpdesk van de leverancier is dicht. Met een stappenplan in werkinfo kan de verzorgende het zelf oplossen, of weet die wie er gebeld moet worden.
Signalen van dementie. Zoals bij Petra. Een korte training over signaleren, met herkenbare situaties uit de thuiszorg, helpt om te zien wat je ziet en te weten wat je ermee doet. Zie ook signaleren in de zorg.
Een nieuwe meldcode of richtlijn. Als een meldcode of protocol verandert, krijgt het team een korte uitleg in plaats van een lange mail die niemand leest. Iedereen weet hetzelfde, en je ziet wie het gelezen heeft.
Een nieuwe collega. Een nieuwe huishoudelijk medewerker loopt de eerste diensten mee en krijgt tussendoor korte trainingen over de basis. Zo hoeft niet alles op de eerste dag.
Wat is nodig om werkplekleren te laten werken?
Werkplekleren gaat niet vanzelf. Vijf dingen maken het verschil.
Kort en praktisch. Kennis in kleine stukken die direct toepasbaar zijn. Geen lange teksten, wel herkenbare situaties uit het eigen werk.
Altijd bij de hand. Medewerkers in de thuiszorg en de huishoudelijke hulp werken vaak alleen bij cliënten thuis. Wat niet op hun telefoon staat, bereikt ze niet.
Een vast aanspreekpunt. Een werkbegeleider of coach bij wie medewerkers terechtkunnen met vragen die niet in een protocol staan.
Feedback. Van collega's, van de werkbegeleider en van de teammanager. Zonder feedback weet je niet of je het goed doet.
Zicht op wat er geleerd is. Werkplekleren is vaak onzichtbaar. Juist daarom helpt het om bij te houden wie welke training heeft gedaan. Dan kun je bijsturen, en kun je aantonen dat je team bekwaam is als de gemeente of de inspectie ernaar vraagt.
Hoe Primio helpt bij werkplekleren
Primio is een app voor zorgmedewerkers waarin werkplekleren samenkomt. Korte trainingen van een paar minuten, in begrijpelijke taal, op de eigen telefoon. Werkinfo met stappenplannen en protocollen om op te zoeken tijdens de dienst. En voor de teammanager een overzicht van wie wat heeft afgerond.
Hoe je werkplekleren in je organisatie organiseert, met ontwerpprincipes, cases en een gratis visiepaper, lees je op de pagina werkplekleren in de zorg. Meer over de app zelf vind je bij de Primio app.
Terug naar Petra
Petra pakt na haar bezoek haar telefoon en opent een korte training over signalen van dementie. Binnen vijf minuten weet ze waar ze op moet letten, hoe ze het opschrijft in het dossier en dat ze het bespreekt met de wijkverpleegkundige. Ze hoefde niet te wachten op een trainingsdag. Ze leerde op het moment dat het ertoe deed.

Marketeer











